Το αδειανό πουκάμισο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης

Στέλιος Μαρίνης
Είναι κανόνας, όταν δε σκοπεύουν να διαθέσουν χρήματα για την εκπαίδευση οι κυβερνήσεις να ασχολούνται με το σύστημα πρόσβασης. Ας θυμηθούμε ότι το έναυσμα για τις αλλαγές που αναμένονται το έδωσε ο ξεσηκωμός των μαθητών με αφορμή τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου και με προφανή στόχο να μετατοπιστεί το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Είναι γεγονός ότι η επιλογή του κ. Μπαμπινιώτη στο ρόλο του μέντορα της μεταρρύθμισης έχει προσφέρει πολλά στον επικοινωνιακό τομέα. Πράγματι, ποτέ ξανά μια θεσμική αλλαγή δεν αξιοποιήθηκε τόσο έντονα, κι ακόμη δεν έχει καν αρχίσει. Αδιάκοπη ροή πληροφοριών διοχετεύεται στα ΜΜΕ από την κυβέρνηση και τους συνεργάτες της σε σχέση με τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στο εκπαιδευτικό ζήτημα. Στο επίπεδο των σχεδίων – καθώς τα αποτελέσματα μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης εμφανίζονται πολλά χρόνια αργότερα - η παιδεία είναι προνομιακός χώρος για την κυβέρνηση. Με την απαξίωση στην οποία έχει περιέλθει το εκπαιδευτικό σύστημα, κάθε προοπτική αλλαγής εισπράττεται από την κοινή γνώμη ως αναγκαία. Όταν μάλιστα οι διακηρύξεις είναι τέτοιες που να φαίνεται ότι ικανοποιούν εκφρασμένες απαιτήσεις φορέων και προσώπων που εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία, δημιουργούν προσδοκίες και ελπίδες σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα. Η εκ προοιμίου αμφισβήτηση την οποία πολλοί διατυπώνουμε μπορεί να εκληφθεί ως μεμψιμοιρία ή προκατάληψη.
Όμως οι αμφιβολίες μας είναι βάσιμες.
• Η εμπειρία λέει ότι κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που έχει γίνει συνοδευόταν από διθυραμβικές υποσχέσεις οι οποίες στην πορεία μια – μια διαψεύδονταν, καθώς υπάρχει τεράστια αντίφαση ανάμεσα στις γενικές αρχές όλων των νόμων για την εκπαίδευση και της πραγματικότητας.
• Κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση υλοποιείται σταδιακά. Πάντοτε ψηφίζεται ο βασικός νόμος και αφήνεται σε Προεδρικά Διατάγματα και Υπουργικές αποφάσεις ο τρόπος υλοποίησης των περισσότερων αρχών του νόμου. Έτσι, μέχρι να ολοκληρωθεί το σύνολο του θεσμικού πλαισίου παρατηρείται η μεταμόρφωσή του, η αναίρεση των θετικών του χαρακτηριστικών και η εμφάνιση άλλων που αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία του.
• Εκτός από τη θεσμικό μέρος υπάρχει και το πρακτικό. Όσοι νόμοι κι αν προβλέπουν για παράδειγμα διδασκαλία μέσω Η/Υ δε θα εφαρμοστούν αν δεν υπάρχουν οι υποδομές και το κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Με την ευκαιρία, μιας και αναφερθήκαμε στους Η/Υ, αν και στα σχολεία έχουν παρασχεθεί μηχανήματα, η παντελής απουσία χρηματοδότησης για τη συντήρηση, αλλά κυρίως για την αγορά προγραμμάτων για να δουλέψουν οι Υπολογιστές τους καθιστά δώρον άδωρον.
• Και φτάνουμε σε ένα από τα κυριότερα στοιχεία που μας κάνουν να αμφιβάλουμε για την επιτυχία του νέου μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος. Ξέρει κανείς κάποια επιχείρηση να αναθέτει σε κάποιους ειδικούς το σχεδιασμό αναμόρφωσής της χωρίς να τους έχει ανακοινώσει τον προϋπολογισμό, το μπάτζετ όπως μάθαμε να το λέμε; Φαντάζεται κανείς ότι πρώτα διαμορφώνεται το συνολικό σχέδιο ανασυγκρότησης κι ύστερα οι υπεύθυνοι κοιτάζουν να δουν με τα λεφτά που διαθέτουν τι απ’ όλα θα υλοποιήσουν;
• Όταν το ήδη υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει εξαιτίας της έλλειψης πόρων, όπως το παράδειγμα των Η/Υ που αναφέραμε, όταν για λόγους οικονομίας προσλαμβάνονται ωρομίσθιοι αντί μόνιμων ή αναπληρωτών, όταν αδυνατεί η πολιτεία να μειώσει το μέγιστο αριθμό των μαθητών ανά τμήμα για να βελτιωθούν οι συνθήκες διδασκαλίας, όταν έχουν ουσιαστικά καταργηθεί οι τάξεις υποδοχής ώστε να δημιουργούνται τμήματα με μαθητές πολλών ταχυτήτων, όταν καταργή-θηκε σιωπηρά και με έμμεσους τρόπους η ενισχυτική διδασκαλία στο Γυμνάσιο και υπονομεύτηκε η Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη στο Λύκειο, όταν με λίγα λόγια αυτό το προβληματικό σημερινό σύστημα δεν εφαρμόστηκε για να δούμε πού ακριβώς υστερεί αλλά εγκαταλείφθηκε στην τύχη του, τι μπορεί να μας κάνει να πιστέψουμε ότι θα διατεθούν τα χρήματα για τις θρυλούμενες βελτιώσεις του ολοήμερου Γυμνασίου και όλων των άλλων;
Όσο αφορά καθαυτές τις εξαγγελίες και κυρίως εκείνες που προβάλλονται με πολλή περηφάνια για την προοδευτικότητά τους, έχουμε δύο παρατηρήσεις να κάνουμε:
Δεν έχουμε δείγματα μιας πολιτικής μεταστροφής της κυβέρνησης, αλλά και της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ενάντια προς την εκπορευόμενη από ΕΕ και ΟΟΣΑ πίεση για έμμεση ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης, αλλά και για σύγκλιση των εκπαιδευτικών συστημάτων υπό την καθοδήγηση του ΟΟΣΑ. Στον τομέα των δαπανών που είναι και ο κρισιμότερος προτείνεται αύξηση μεν των δαπανών, αλλά ταυτόχρονα περιορισμός των κρατικών δαπανών για την εκπαίδευση, όπως εξάλλου είχε ξεκάθαρα τονίσει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ κ. Άνχελ Γκουρία στη Σύνοδο των Υπουργών Παιδείας το 2006 στο Λαγονήσι (1), καθώς και για ανταποδοτικότητα των εκπαιδευτικών επενδύσεων: «Τις τελευταίες δεκαετίες φαίνεται επίσης ότι το πρόβλημα του περιορισμού των χρηματικών πόρων που διατίθενται για την εκπαίδευση αρχίζει να εκφράζεται σε πολιτικές "ανταποδοτικότητας" και "λογοδοσίας" (value for money, accountability)» σημειώνει ήδη από το 1999 η Ελένη Καρατζιά (2) και άλλοι ερευνητές, ενώ σε Δελτίο του ΟΟΣΑ διαβάζουμε: «Η εκπαίδευση αντιμετωπίζει την προοπτική συρρίκνωσης του ποσοστού του προϋπολογισμού που προορίζεται γι’ αυτήν. Η βαθύτερη λοιπόν κατανόηση της εσωτερικής διαδικασίας που καθορίζει τις σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών δαπανών και εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων είναι πάρα πολύ σημαντική»(3).
Η έννοια της ανταποδοτικότητας δεν αφορά μόνο το οικονομικό αλλά και τη ουσία, την κατεύθυνση και τους στόχους της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα πρέπει να είναι μετρήσιμα, να αφορούν στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και της παραγωγικότητας. Οι όμορφες σκέψεις του κ. Μπαμπινιώτη για προγράμματα που θα καλλιεργούν την κουλτούρα των μαθητών, μέσα στη σκληρή πραγματικότητα που περιγράψαμε θα είναι τα πρώτα θύματα, οι πρώτες εκπτώσεις και η πρώτη προσγείωση του κ. καθηγητή που έχουμε την εντύπωση ότι τουλάχιστον στο σημείο αυτό είναι ειλικρινής.
Ωστόσο πολλές από τις ιδέες που έχουν ανακοινωθεί δεν είναι προς την κατεύθυνση που υπηρετεί τις ανάγκες του λαού μας και των παιδιών του. Τα συλλογικά όργανα της εκπαιδευτικής κοινότητας έχουν καταθέσει προτάσεις οι οποίες, παρά τη συνήθη γκρίνια ότι οι καθηγητές διεκδικούν μόνο χρήματα, προέκυψαν από εκπαιδευτικά συνέδρια με μεγάλη συμμετοχή και υψηλό επίπεδο αναλύσεων. Απ’ αυτές κρατήθηκαν μόνο κάποιοι από τους τίτλους, για να δικαιωθεί το ρηθέν από το Διονύση Σαββόπουλο: «Παίρνουν την αλήθεια μου και μου την κάνουν λιώμα». Για παράδειγμα, η θέση της ΟΛΜΕ για αποσύνδεση του Λυκείου από τις εξετάσεις εισαγωγής στις Ανώτατες Σχολές τεκμηριώθηκε ανάμεσα στα άλλα από εργασία – εισήγηση του υπογράφοντα το άρθρο αυτό (4) η οποία υιοθετήθηκε από το Κέντρο Μελετών & Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΕΤΕ) της ΟΛΜΕ. Όμως κάθε άλλο παρά σύμφωνο με τις θέσεις που αναπτύσσονται είναι οι περιφερειακές εξετάσεις από την Α’ Λυκείου στο όνομα της κατάργησης των Πανελλαδικών εξετάσεων αι της αποσύνδεσης του Λυκείου από τις … εξετάσεις!
Φοβούμαστε ότι όταν θα διατυπωθεί η τελική πρόταση για τη μεταρρύθμιση θα γίνει πιο φανερή η κατεύθυνσή της. Όλος αυτός ο θόρυβος θα αποδειχτεί πως έγινε για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.
(1) http://www.kpad.gr/text/news/June06/arthr280606ne4.htm
(2) Καρατζιά, Ελένη (1999): "Σχολική αποτελεσματικότητα: Μια συγκριτική οικονομική ανάλυση", Μέντο-ρας, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα.
(3) Δελτίο ΟΟΣΑ 1995: «Η εκπαίδευση με μια ματιά»
(5) http://www.smarinis.gr/aei1.pdf
Πηγή: alfavita.gr