Ατλαντίδα: Ιστορική Ερμηνεία

Η ορθολογιστική εξέταση του μύθου δεν αφήνει άλλα περιθώρια πέραν της ταύτισης της Ατλαντίδας με την προ-κατακλυσμιαίαΣουμερία.
Σόλων, Πλάτων και Αίγυπτος
Η πρωταρχική πηγή του μύθου είναι οι αναφορές του Πλάτωνα σε δύο διαλόγους του: τον Κριτία και τον Τίμαιο. Από αυτές φαίνεται ότι οι πληροφορίες του αντλούνται από σημειώσεις του Σόλωνα που αυτός συνέγραψε μετά την επιστροφή του από τηνΑίγυπτο που χρονολογείται στον 6ο αιώνα π.Χ..
Εκεί, στο ναό της Νήιθιδος, στην πόλη Σάιδα του Δέλτα, οι Αιγύπτιοι ιερείς παρουσίασαν στον Σόλωνα πινακίδες (ή επιγραφές σε τοίχους), σε ιερογλυφική γραφή, που αναφερόταν στους Άτλαντες και την επίθεσή τους στην Αίγυπτο.
Είναι προφανές ότι οι πληροφορίες αυτές δεν μπορεί να παλαιότερες του τέλους της 4ης χλιετηρίδας καθώς όλα τα αιγυπτιακά κείμενα που διαθέτουμε είναι νεώτερα της εποχής αυτής και επιπλέον θεωρείται, με αρκετή πιθανότητα, ότι τότε περίπου θα εμφανίσθηκε και η γραφή στην Αίγυπτο.
Αίγυπτος και Σουμερία
Η παράλληλη ανάπτυξη των δύο πολιτιστικών κέντρων της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου, κατά την διάρκεια της 4ης χιλιετηρίδας, θα είχε δημιουργήσει κάποιο εμπορικό δίαυλο μεταξύ τους που εκτός από εμπορεύματα θα διοχέτευε και πληροφορίες του ενός για την κατάσταση του άλλου.
Η αισθητή υπεροχή του πολιτισμού στην Μεσοποταμία κατά τον δεύτερο ήμισυ της χιλιετίας αυτής θα είχε προκαλέσει το ζωηρό ενδιαφέρον των Αιγυπτίων για τους μακρυνούς ανταγωνιστές τους. Ωστόσο, αυτό ήταν περισσότερο ακαδημαϊκό, καθώς θα υπήρχαν έντονα τοπικά προβλήματα. Περιβαλλόμενη από αφρικανικούς λαούς χαμηλότατου πολιτισμικού επιπέδου, η Αίγυπτος, προφανώς δεν αντιμετώπιζε εξωτερικές απειλές και δεν είχαν προκύψει, ακόμη, οι λόγοι για την δημιουργία της επιβλητικής αυτοκρατορίας των μεταγενεστέρων χιλιετιών. Έτσι οι διάφορες πόλεις της πρέπει να αναλωνόταν, έως τότε, σε εσωτερικές αντιδικίες που αφορούσαν κυρίως την άρδευση των καλλιέργειών τους από τον ποταμό Νείλο.
Στην Μεσοποταμία, αντίστοιχα, η κατάσταση των πόλεων -κρατών δεν πρέπει να ήταν και πολύ διαφορετική από εκείνη της 3ης χιλιετίας (που είναι αρκετά γνωστή από τις πηγές). Στο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, οι πόλεις διεξήγαγαν σκληρότατους πόλεμους τόσο μεταξύ τους όσο και απέναντι σε επιδρομείς από τα δυτικά (Συριακή έρημος) και τα ανατολικά (οροσειρά τουΖάγρου). Οι συχνοί πόλεμοι βελτίωσαν κατά πολύ την πολεμική τους τεχνική (όπως περίπου συνέβη στις Ελληνικές πόλεις της κλασσικής εποχής).
Σουμερία και Ατλαντίδα
Υπήρχαν όμως και εποχές που κάποια πόλη επικρατούσε των άλλων (όπως στην Ελλάδα η Σπάρτη και η Αθήνα) και τότε στην Μεσοποταμία σχηματιζόταν μια μεγάλη αυτοκρατορία. Αυτό φαίνεται ότι συνέβη και στα τέλη της 4ης ή στις αρχές της 3ης χιλιετίας. Ως έδρα της δημιουργηθείσης ηγεμονίας, μάλλον, ορίσθηκε η Νιππύρεια (Nippur) (ή ήταν αυτή η ηγεμονεύουσα πόλη την εποχή αυτή). Η πόλη αυτή βρισκόταν στο κέντρο της Σουμερίας, κτισμένη και στις δυό πλευρές του παλαιού ρου του Ευφράτη. Ο ναός του θεού Ένλιλου (Enlil), στο κέντρο της, ταιριάζει απόλυτα με την περιγραφή του Πλάτωνα για τον ναό του Ποσειδώνα της Ατλαντίδας. Αλλά και το υπόλοιπο της περιγραφής του είναι απόλυτα χαρακτηριστικό.
Η νότια Μεσοποταμία της 4ης χιλιετίας, ήταν πραγματικά εντυπωσιακή. Αιώνες κατασκευών είχαν δημιουργήσει ένα εξαιρετικό, γαι την εποχή, δίκτυο καναλιών μεταξύ των δύο ποταμών του Τίγρη και του Ευφράτη που κατέστησε δυνατή την δημιουργία αρδευομένων κτημάτων με οπωροφόρα δένδρα και άλλες καλλιέργειες που κατέστησαν την περιοχή πραγματικό παράδεισο. Η περιοχή αυτή, άλλωστε, ήταν η περιγραφόμενη στην Βίβλο, ως κήπος της Εδέμ.
Στο «Έπος του Γιλγαμές», υπάρχει περιγραφή του δέους που αντιμετωπίζει ο Έγκινδος (Enkidu) όταν πλησιάζει και εισέρχεται στην Ωρύγεια (Uruk) για να συναντήσει τον Γίλγαμο (Gilgamesh). Αντίστοιχα συναισθήματα δημιουργούταν σε κάθε έμπορο ή ταξιδιώτη (Σημίτες από την έρημο ή Ινδο-ευρωπαίοι από τον Βορρά ) που αντίκρυζαν, μετά από κοπιώδεις πορείες εβδομάδων, τους χρυσούς θόλους των ζιγγουράτ των πόλεων της Σουμερίας που χρύσιζαν στον ήλιο και στην συνέχεια τα οικοδομήματα και τους κήπους στο εσωτερικό των πόλεων.
Το δύσκολο σημείο είναι ότι στους διαλόγους του Πλάτωνα η Ατλαντίδα χαρακτηρίζεται ως νήσος. Αλλά και η Σουμερία της εποχής με τους δύο μεγάλους ποταμούς γύρω της και τον Περσικό κόλπο στα νότια και περικλειόμενη από καυτή έρημο, μάλλον νησωτική εντύπωση θα έδινε. Τα υπόλοιπα τα ανέλαβε η δημιουργική φαντασία.των ταξιδιωτών.
Πόλεμος Αιγύπτου και Ατλαντίδας
Η Σουμεριακή ιστορία της 3ης χιλιετηρίδας περιλαμβάνει αρκετές αναφορές επέκτασης των Μεσοποταμιακών αυτοκρατοριών μέχρι την Μεσόγειο Θάλασσα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση τηςΑκκαδικής αυτοκρατορίας του Σαργώνα που έφθασε μέχρι την Παρασκάνδη της Καππαδοκίας.
Προφανώς κάτι τέτοιο θα συνέβη και την εποχή τους τέλους της 4ης χιλιετηρίδας (ή στην αρχή της 3ης). Οι προ-Σουμέριοι /Άτλαντες αφού επέκτειναν αρχικά την κυριαρχία τους μέχρι την Τυρρηνία στά βόρεια (που προφανώς δεν είναι η Ετρουρία ης Ιταλίας αλλά η παραλιακή ζώνη στα νότια του όρους Ταύρου), στράφηκαν προς την Παλαιστίνη, που εκείνη την εποχή δεν θα ήταν, πολιτισμικά, σε θέση να προβάλλει σημαντική αντίσταση, και έφθασαν με αρκετή ευκολία στο Δέλτα της Αιγύπτου (με στρατό που βάδιζε από ξηρά που συνοδευόταν από στόλο που έπλεε στην παραλία).
(Εδώ, ας σημειωθεί ότι, προ-κατακλυσμιαία, οι λιμένες των Σουμεριακών πόλεων (Ur, Uruk, Eridu κα.) είχαν πολύ ευκολότερη πρόσβαση στην θάλασσα καθώς η λάσπη δεν είχε δημιουργήσει τις μεταγενέστερες προσχώσεις που, βαθμιαία, δυσκόλευαν την έξοδο προς τον Περσικό Κόλπο και επομένως οι προ-Σουμέριοι είχαν δυνατότητες μεγαλύτερης ναυτικής ενασχόλησης από τους Σουμέριους της 3ης χιλιτίας).
Η εμφάνιση μιάς τέτοιας, εντυπωσιακής για την εποχή, στρατιάς στις πύλες της Αιγύπτου θα προκάλεσε απίστευτη ταραχή στους κατοίκους της. Πιθανότατα, αυτό θα ήταν το σημαντικότερο κίνητρο για τον συνασπισμό των Αιγυπτιακών πόλεων που τελικά θα κατέληγε στην γνωστή φαραωνική αυτοκρατορία του μέλλοντος.
Τελικά, οι επιδρομείς φαίνεται ότι αναχαιτίσθηκαν στην Σάιδα. Επειδή στη Σάιδα θα υπήρχε γενικώς ισχυρή παροικία από εμπόρους και μετανάστες από τον Αιγαιωτικό χώρο (Ωγυγία?) (ή για λόγους που αγνοούμε σήμερα) δημιουργήθηκε τελικά η εντύπωση, στην κλασσική εποχή, ότι η πόλη ήταν αποικία των Αθηναίων. Έτσι οι ιερείς, ίσως για να κολακεύσουν τον Σόλωνα, ανέφεραν και την συμμετοχή των Αθηναίων στον πόλεμο. Στο τέλος προφανώς, ο Σόλωνας ή ο Πλάτωνας υπερβάλλοντας ακόμη περισσότερο, μετέτρεψαν ένα πόλεμο μεταξύ προ-Σουμερίων και Αιγύπτου σε πόλεμο Ατλάντων και Αθήνας.
(Δεν υπήρχε βέβαια καμία περίπτωση, για τους γνωρίζοντες αιγυπτιολογία, οι επιγραφές της τότε περιόδου να ανέφεραν πόλεμο που αφορούσε την, σχεδόν άγνωστη στους Αιγύπτιους, Ελλάδα και μάλιστα ειδικά την Αθήνα).
Προ-Σουμέριοι και Άτλαντες
Το τελευταίο ερώτημα που απομένει είναι αυτό της ονομασίας. Πως προέκυψε το όνομα Άτλαντες? Αν και φαίνεται δύσκολη η απάντηση ωστόσο υπάρχει μία υπόθεση.
Μετά τον κατακλυσμό οι Σουμέριοι κατέγραψαν, στις πηγές τους, την παράδοση ότι μερικοί προ-κατακλυσμιαίοι προκάτοχοί τους , της πόλης Συροππάγειας (Suruppak), διέφυγαν, υπό τον πρίγκηπα Ωτονάπιδο (Ut-Napishtim) (τον Σουμεριακό Νώε), στη Τύλο (Dilmun), νήσο του Περσικού Κόλπου. Η ρίζα (*Τυλ-) της ελληνικής ονομασίας της νήσου είναι κάπως παρόμοια με την ρίζα (*Ατλ-) της Ατλαντίδας.
Είναι λοιπόν δυνατόν οι προ-Σουμέριοι της προ-κατακλυσμιαίας Μεσοποταμίας να αποκαλούνταν, πράγματι, «Άτλας». Αυτοί κατεστράφησαν οικονομικά κατά τον κατακλυσμό αλλά κυρίως από τις επακολουθήσασες ταραχές οπότε άρπαξαν την ευκαιρία διάφορες φυλές από την οροσειρά του Ζάγρου να καταλάβουν τις πόλεις και, μετά από ένα Μεσαίωνα συγχώνευσης με τους παλαιούς κατοίκους (όπως αντίστοιχα, οι Δωριείς στον Ελλαδικό χώρο), να συνεχίσουν, ως Σουμέριοι πλέον, τον προϋπάρχοντα πολιτισμό.
Αργότερα, την 1η χιλιετηρίδα, οι ιερείς της Αιγύπτου δεν μπορούσαν πλέον να ταυτίσουν τους τότε επιδρομείς με κάποιο γνωστό λαό. Κάπου στις επιγραφές, θα διάβασαν για την θέση της χώρας αυτής πέρα από τα στενά. Τα στενά αυτά θα ήταν τα στενά της Άρμουλας (κατά τον Κλαύδιο Πτολεμαίο) δηλ. τα σημερινά στενά του Ορμούζ, μεταξύ Περσικού Κόλπου και Ινδικού Ωκεανού. Όμως Έλληνες και Αιγύπτιοι της εποχής δεν είχαν καμία αμφιβολία. Ήταν, χωρίς αμφιβολία, οι πασίγνωστες, και διαβόητες τότε, Ηράκλειες στήλες. Έτσι η Ατλαντίδα βρέθηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό, που πήρε έτσι το όνομά της!
Πηγή: LivePedia