Η γλώσσα και το έθνος

Γράφει η Άννα Φραγκουδάκη

• Στη μακριά ιστορία του γλωσσικού ζητήματος, στη σύγκρουση “δημοτική ή καθαρεύουσα”, δεν ήταν αντιμέτωπες μόνο δύο γλωσσικές θεωρίες, ήταν αντίπαλοι δύο διαφορετικοί εθνικισμοί.
• Τέλος του 19ου αιώνα, ο δημοτικισμός διαμορφώνει ένα διαφωτιστικό σχέδιο με στόχο μια νέα και μεγάλη Ελλάδα που συμβολίζει το εθνικιστικό και πολιτικό μανιφέστο του Ψυχάρη, Το Ταξίδι μου (1888).
• Το γιγάντιο ηθικό βάρος που έχει για τον Ψυχάρη η λέξη έθνος σχετίζεται με τον γαλλικό διαφωτισμό, είναι «πολιτικός έρως» που δεν μπορεί να υπάρχει όπου επικρατεί δεσποτισμός και τυραννία. «Δεν είμαι ένας, είμαι λαός. Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι ιδέα. Δεν είμαι Γραικός, είμαι Εβρώπη» και «Εβρώπη» εννοεί την κληρονομιά που διεκδικεί εξίσου με την ελληνική αρχαιότητα, τη γαλλικής προέλευσης δημοκρατία «λεφτεριά, ισότη, αδερφοσύνη».
• Η πατρίδα για τον Ψυχάρη δεν είναι μητέρα «βιολογικών» τέκνων.
«Εσύ τώρα, είχες έναν παππού Ιταλό, ο άλλος σου παππούς ήτανε Χιώτης και μένα ο πατέρας μου Αρβανίτης», λέει στο Ταξίδι η γιαγιά του η Γιανούλα, και ρωτάει: πώς μπορείς «να φανερώσεις» τέτοια γενιά, όταν η «Εβρώπη σ΄ έχει απόγονο του Περικλή;» . Ο Ψυχάρης της απαντάει με καμάρι: «Πήραμε αίματα ξένα, τα κάμαμε δικά μας [...] κ΄ έτσι πλουτίσαμε με δύναμη και νέα ζωή».
• Θεωρεί τον πατριωτισμό «των φαφλατάδων» προϊόν της απουσίας «προόδου και πολιτισμού», επίπτωση της καθυστέρησης και του εφησυχασμού, που αρκείται στη θαυμαστική ενατένιση των αρχαίων προγόνων.
• Διεκδικεί ακόμα την «επιστήμη» ως βάση της εθνικής προκοπής και την οικονομική εξέλιξη. Την ομιλούμενη ελληνική τη βλέπει κομμάτι της εθνικής αξιοπρέπειας, προϋπόθεση για την ανύψωση του μορφωτικού επιπέδου, αναγνώριση και εκτίμηση του εθνικού παρόντος, συμμετοχή για τη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος.
• Στο αντίπερα στρατόπεδο οι καθαρευουσιάνοι βλέπουν την αρχαιότητα σαν το μοναδικό καταφύγιο για την αξία της ελληνικότητας, που είναι «χυδαία» και «δουλική», και με πάθος κραυγάζουν: «Οι δημοτικισταί δεν είναι Έλληνες».
• Την αρχαιότητα σαν καταφύγιο εθνικής αξίας την καταγγέλλει ο Ψυχάρης και καλεί τους σύγχρονούς του Έλληνες «ν΄ αξιωθούμε» μια μέρα οι ερχόμενες γενιές «εμάς προγόνους να μας λεν».
Πηγή: Τα Νέα