Ρομπέρτο Σαβιάνο: "Ο Ράσντι κινδυνεύει για αυτά που έγραψε. Εγώ κινδυνεύω επειδή με διαβάζουν"

Ο ναπολιτάνος Ρομπέρτο Σαβιάνο είναι μόλις είκοσι εννιά χρονών αλλά έχει ζήσει πολλά: παγκόσμια φήμη, απειλές κατά της ζωής του, σωματοφύλακες. Στο βιβλίο του, «Γομόρρα», περιπλανάται με μια Βέσπα στους δρόμους της Νάπολη. Περιγράφει τον ανελέητο πόλεμο ανάμεσα στις συμμορίες της Καμόρα, τη διακίνηση της κοκαΐνης, τα βρώμικα σκουπίδια, τα αστραφτερά μαϊμού φορέματα της υψηλής μόδας. Με μια αφήγηση στο πρώτο πρόσωπο, λιτό και βιαστικό στυλ γραφής που σε αφήνει χωρίς ανάσα, φέρνει στο φως την τεράστια, παγκόσμια εξουσία της Καμόρα. Τόνοι κοκαΐνης, φόνοι, το λιμάνι της Νάπολη, τα κρανία των νεκρών Κινέζων, οι σκλάβοι εργάτες στις επιχειρήσεις της Καμόρα, το καλάσνικοφ - αγαπημένο όπλο των νονών, οι γυναίκες της Καμόρα, οι οικοδομικές επιχειρήσεις, οι επενδύσεις της Καμόρα, παντού στον κόσμο. Ο Σαβιάνο περιγράφει το σημερινό Σύστημα: έτσι αποκαλούν τη Καμόρα οι ίδιοι οι νονοί. Μόνο στην Ιταλία το «Γομόρρα» έχει πουλήσει ένα μισή εκατομμύρια αντίτυπα. Έχει μεταφραστεί σε σαράντα επτά γλώσσες, θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της δεκαετίας, έγινε ταινία και πήγε στις Κάννες. Παράξενη μοίρα όμως αυτή του Σαβιάνο. Απέκτησε φήμη και έχασε την ελευθερία του. Οι νονοί δεν συγχώρησαν το θάρρος του. Δεν συγχωρούν, προπαντός, την επιτυχία του βιβλίου. Γιατί έσπασε την σιωπή γύρω από την εγκληματική δραστηριότητα της Μαφίας της Νάπολη, της Καμόρα. Εδώ και δυο χρόνια ο Σαβιάνο ζει υπό αστυνομική προστασία. Δεν είναι καθόλου εύκολο να τον συναντήσεις. Μετά από πολλά e-mail και sms το ραντεβού μας κανονίστηκε στον στρατώνα των καραμπινιέρι στη καρδιά της Νάπολη, στη «Piazza Carita» («Πλατεία Ευσπλαχνία»). Στην είσοδο, εμένα και τον φωτογράφο, μας παρέλαβαν δυο αστυνομικοί με πολιτικά και μας έβαλαν να περιμένουμε στο Γραφείο Τύπου. Ενώ περιμέναμε, ένας από τους αστυνομικούς, μου εξηγούσε πως αυτό το κτήριο ήταν κάποτε μοναστήρι και κάποια στιγμή το χρησιμοποίησαν οι Βουρβόνοι ως δικαστήριο για να δικάσουν τους πολεμιστές του Γκαριμπάλντι, που αγωνίζονταν για την ένωση της Ιταλίας. Χτύπησε το κινητό μου. «Γεια σου, είμαι ο Ρομπέρτο Σαβιάνο, που βρίσκεσαι;». «Είμαι μαζί με τον φωτογράφο στο Γραφείο Τύπου των καραμπινιέρι» απαντώ. «Σε πέντε λεπτά είμαι εκεί». Ο Σαβιάνο έφθασε σε λιγότερα από πέντε λεπτά. Με πυκνό μούσι, φαλάκρα και ντυμένος απλά. Αθλητικά παπούτσια, τζιν, μαύρο ζιβάγκο, μπλε σκούρο μπουφάν. Σαν να επέστρεφε από τζόκιν. Πίσω του οι δυο σωματοφύλακες να με ανακρίνουν με το βλέμμα. Δίνουμε τα χέρια. «Πρέπει να βρούμε έναν χώρο για την συνέντευξη» μου λέει. Περπατάμε στον διάδρομο. «Εδώ» μου δείχνει με το χέρι τη γωνία του διαδρόμου, κοντά σε ένα μεγάλο παράθυρο, από όπου φαίνεται η εσωτερική αυλή του στρατώνα, καταπράσινο, με ένα μεσαιωνικό πηγάδι στη μέση και Ιωνικές κολώνες δεξιά και αριστερά του, σου φέρνει στο νου την εποχή που εδώ ζούσαν οι καθολικοί μοναχοί. Η πιο παράξενη συνέντευξη που έχω κάνει. Όρθιοι και οι δυο, με τους σωματοφύλακες σε απόσταση ασφαλείας, μοιάζουμε πιο πολύ σαν δυο μοναχοί που προσπαθούν να ανταλλάξουν μεταξύ τους μυστικά. Βιαστικά επιπλέον, γιατί ο χρόνος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απρόβλεπτος και περιορισμένος. Ο φωτογράφος, ο Αργύρης Δημητράκης, αρχίζει να τραβά φωτογραφίες. Ο Σαβιάνο μου λέει ευγενικά ότι είναι καλύτερα να σταματήσουμε. Ίσως είναι και αυτό μέρος των κανόνων της προσωπικής του ασφάλειας ή απλά νιώθει άβολα να φωτογραφίζεται μέσα σε έναν στρατώνα. Ενώ μιλάμε παρακολουθώ την έκφρασή του. Το βλέμμα του είναι διεισδυτικό. Όταν μιλά ο συνομιλητής του τα μάτια του Σαβιάνο καρφώνονται κυριολεκτικά πάνω σε αυτά του συνομιλητή. Σαν να θέλει να αποκαλύψει το κρυφό νόημα των λεγομένων του. Όταν σοβαρεύει μοιάζει με έναν αυτόπτη μάρτυρα που αντικρίζει κάποιον νεκρό. Κάποιον από τους πολλούς νεκρούς που περιγράφει στο βιβλίο του. Το βλέμμα του γίνεται ανέκφραστο. Όταν χαμογελά, και χαμογελά συχνά, μεταμορφώνεται σε έναν ξέγνοιαστο έφηβο που φαίνεται να ξεγελά την μοναξιά και να αψηφά τις απειλές των νονών της Καμόρα...

Τι είναι τελικά το «Γομόρρα»; Δημοσιογραφική έρευνα, μυθοπλασία, μαρτυρία;
Θεωρώ το βιβλίο μου μυθιστόρημα... Προσπάθησα να γράψω ένα βιβλίο που να συνδυάσει την αφηγηματική δύναμη με τα πραγματικά στοιχεία της έρευνας για την Καμόρα. Δεν ήθελα να γράψω ένα ωραίο βιβλίο. Ήμουν τρομακτικά φιλόδοξος. Έγραψα ένα βιβλίο για να αλλάξω τα πράγματα. Ήθελα να σπάσω την σιωπή, να προκαλέσω αγανάκτηση στους αναγνώστες μου. Εδώ που τα λέμε, μακάρι να είχα γράψει απλά ένα ωραίο βιβλίο. Θα ζούσα πολύ καλύτερα σήμερα...
Πως ορίζεις την Καμόρα;
Μια εγκληματική οργάνωση-επιχείρηση. Σε είκοσι χρόνια τα θύματα της τρομοκρατίας στην Ιταλία ήταν 600. Τα θύματα της Καμόρα τα τελευταία είκοσι χρόνια ήταν 4000. Η ιταλική Μαφία «απορροφά» όλη την προσοχή των διεθνών και εγχώριων ΜΜΕ και έτσι η Καμόρα μένει συνήθως στο σκοτάδι.
Γιατί οι νονοί της Καμόρα ενοχλήθηκαν τόσο πολύ από το «Γομόρρα»;
Για πρώτη φορά η Καμόρα έγινε κύριο θέμα συζήτησης στην Ιταλία και διεθνώς. Ακριβώς αυτό που φοβούνται...
Οι New York Times σε αποκάλεσαν «Σάλμαν Ράσντι της Ιταλίας»...
Ο Ράσντι κινδυνεύει για αυτά που έγραψε. Εγώ κινδυνεύω επειδή με διαβάζουν. Εάν το βιβλίο μου είχε πουλήσει δέκα χιλιάδες αντίτυπα δεν θα έτρεχε τίποτα. Το πρόβλημα άρχισε όταν το βιβλίο έφθασε τα εκατό χιλιάδες αντίτυπα... Εγώ δεν αποκαλύπτω άγνωστα πράγματα στο βιβλίο. Οι νονοί ανησυχούν επειδή αυτά που γράφω τα διαβάζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Ανησυχούν γιατί «σκαλίζω» τις νόμιμες δραστηριότητές τους. Γιατί πρόκειται για παντοδύναμους επιχειρηματίες... Όταν θέτω το ερώτημα γιατί η συγκεκριμένη οικογένεια κερδίζει πάντα τους διαγωνισμούς για κατασκευές δρόμων στη Καμπάνια (σ.σ. περιοχή της Νότιας Ιταλίας όπου βρίσκεται και η Νάπολη), εκεί για αυτούς αρχίζουν οι μπελάδες. Και όχι μόνο για αυτούς...
Ποιες είναι οι κύριες δραστηριότητες της Καμόρα σήμερα;
Πολλές. Εκβιάζει και πουλά προστασία στους εμπόρους, ελέγχει τις παράνομες χωματερές όπου θάβονται τα τοξικά απόβλητα της Βόρειας Ιταλίας κυρίως, ελέγχει σημαντικό μερίδιο από το εμπόριο όπλων και την αγορά της πορνείας. Σήμερα, πάντως, οι κύριες δραστηριότητές της είναι οι οικοδομικές επιχειρήσεις και το εμπόριο κοκαΐνης. Ο πόλεμος που ξέσπασε στη Βόρεια Νάπολη πριν από τέσσερα χρόνια, ανάμεσα σε διάφορες φράξιες της Καμόρα, είχε να κάνει με τον έλεγχο της αγοράς της κοκαΐνης. Μιλάμε για έναν πόλεμο που διέρκεσε σχεδόν δυο χρόνια, με τέσσερεις πέντε δολοφονίες κάθε μέρα...
Για τι ποσότητες κοκαΐνης μιλάμε;
Πριν λίγες μέρες μαθεύτηκε ότι η οικογένεια Ντι Λάουρο που έλεγχε την Βόρεια Νάπολη, εισήγαγε στη πόλη πέντε τόνους κοκαΐνης το μήνα...
Το μήνα;
Μάλιστα...
Και πως μπαίνει στη Νάπολη;
Η διαδρομή είναι: Νότια Αμερική, Αφρική, Δυτικά Βαλκάνια, Ιταλία, Νάπολη. Όχι από το λιμάνι, εκείνο είναι κατάλληλο μόνο για παράνομα εμπορεύματα. Τη κοκαΐνη την φέρνουν σε μικρά λιμάνια της Νότιας Ιταλίας, για να μην τραβήξουν την προσοχή. Πολύ συχνά χρησιμοποιούσαν οχήματα μεταφοράς απορριμμάτων. Ποιος φαντάζεται ότι ένα όχημα για σκουπίδια μεταφέρει κοκαΐνη;...

(Εκείνη τη στιγμή περνούν δυο Ιταλοί καραμπινιέροι που τον αναγνωρίζουν. Μας διακόπτουν ευγενικά, τον χαιρετούν και του ζητούν αυτόγραφο. Ο Σαβιάνο βγάζει το στυλό του και υπογράφει. Οι καραμπινιέροι τον ευχαριστούν και απομακρύνονται...)

...έτσι λοιπόν φθάνει η κοκαΐνη στη Νάπολη και από εκεί μοιράζεται σε όλη την Ευρώπη. Και στην Ελλάδα...
Στην Ελλάδα;
Την κοκαΐνη στην Ελλάδα την ελέγχουν αποκλειστικά οι ναπολιτάνικες οικογένειες της Καμόρα. Υπάρχει μια δικαστική έρευνα στην Ιταλία, που διεξάγεται αυτή τη στιγμή και αφορά τον τρόπο που ο νονός Ραφαέλε Αμπινάντε προμήθευε την Ισπανία και την Ελλάδα με κοκαΐνη και Έκστασι. Όταν λέω Ελλάδα εννοώ κυρίως τα τουριστικά νησιά. Ξέρω, π.χ., ότι στη Μύκονο η κοκαΐνη φθάνει κάθε χρόνο μέσω της οικογένειας των Μαρανέζι. Η Ελλάδα είναι αποκλειστικό πεδίο των ναπολιτάνικων οικογενειών της Καμόρα και κανείς δεν τολμά να ανακατευτεί. Αυτό που θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, θα ήταν να ερευνηθούν οι διαδρομές του μαύρου χρήματος που επενδύεται και ξεπλένεται εκεί από την Καμόρα...
Τότε η Καμόρα δεν είναι απλά ένα φαινόμενο της Νότιας Ιταλίας...
Η Καμόρα είναι μια από τις πιο παγκοσμιοποιημένες οργανώσεις. Οι ρίζες της είναι στη Νάπολη, στη Καμπάνια αλλά τα χρήματά της τα ξεπλένει ενδύοντας στην Βόρεια Ιταλία, στην Ιρλανδία, στην Ισπανία, στην Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ανατολική Ευρώπη και πιο πέρα ακόμα, στη Κίνα, στη Ταιβάν παντού... Η Καμόρα είναι σήμερα η πιο δυνατή ιταλική επιχείρηση στον κόσμο. Τα «έσοδά» της είναι τρεις φορές περισσότερα από εκείνα της Fiat... Από τα ναρκωτικά που διακινεί μόνο στη Νάπολη η Καμόρα βγάζει δυο δις. ευρώ το χρόνο...
Ποια είναι η ευρωπαϊκή χώρα που προτιμά περισσότερα η Καμόρα;
Η Ισπανία. Ξεπλένουν το μαύρο χρήμα επενδύοντας κυρίως στην τουριστική βιομηχανία και αγοράζοντας ακίνητα. Τη Costa del Sol ( σ.σ. «Ακτή του Ηλίου», μια από τις πιο γνωστές τουριστικές περιοχές της Ισπανίας), οι νονοί την αποκαλούν Costa Nostra («Η δική μας ακτή»)...
Η Καμόρα δηλαδή έπιασε αμέσως το νόημα της παγκοσμιοποίησης...
Έχω ακούσει μια τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα σε ένα μέλος της Καμόρα και τους αρχηγούς του την ημέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Ο καμορίστας βρισκόταν στο Ανατολικό Βερολίνο και έλεγε στους αρχηγούς του: «τι να κάνω; Εδώ δεν υπάρχει τίποτα». Εκείνοι του απαντούν: «αγόραζε». Και εκείνος πάλι: «Μα τι να αγοράσω; Δεν υπάρχει τίποτα». Οι αρχηγοί του δίνουν την τελευταία εντολή: «αγόραζε, αγόραζε, αγόραζε!»... Όταν ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, ο Ατζέλιο Τσάμπι, κάλεσε τους Ιταλούς επενδυτές να πάνε να επενδύσουν στη Κίνα η Καμόρα βρισκόταν ήδη εκεί από δέκα χρόνια, επενδύοντας και αγοράζοντας φέτες της κινεζικής αγοράς. Η Καμόρα και η Μαφία πρόλαβαν ακόμα και τους πιο δυνατούς επενδυτές. Αγόρασαν αποθήκες όπλων και φάρμες στην Ρουμανία, χαλυβουργεία στη Ρωσία, επένδυσαν στη Πολωνία. Ένας από τους αρχινονούς της Καμόρα, ο Φραντσέσκο Σκιαβόνε, συνελήφθη στη Πολωνία από όπου διεύθυνε τις επιχειρήσεις του στη Ρουμανία...
Καμόρα και Μαφία ξέρουν να αξιοποιήσουν τον καπιταλισμό...
Εγώ θεωρώ πως δεν έγινε καπιταλιστική η μαφία. Έγινε μαφιόζικος ο καπιταλισμός. Σήμερα έχουν τιναχθεί στον αέρα οι κανόνες της αγοράς. Ο κυρίαρχος κανόνας είναι: «ο,τι μου δίνει κέρδος είναι καλό». Αυτό είναι και το μότο της Μαφίας...
Η αφήγησή σου είναι στο πρώτο πρόσωπο. Έχεις γνωρίσει νονούς της Καμόρα;
Έχω μεγαλώσει με αυτούς τους ανθρώπους... Μεγάλωσα στη Καζέρτα και μετακόμισα στις Ισπανικές Συνοικίες στη Νάπολη. Και τα δυο «φρούρια» της Καμόρα...
Πως είναι ένας νονός της Καμόρας, βίαιος, αμόρφωτος;
Βίαιος ναι, αμόρφωτος όχι. Έχω γνωρίσει νονούς που ήταν αρκετά καλλιεργημένοι... Ο Ραφαέλε Λουμπράνο, ένας από τους πιο ξακουστούς αρχινονούς, τον σκότωσαν το 2002, έχει γράψει δυο ποιητικές συλλογές. Ένα από αυτά κέρδισε το βραβείο «Πάπα Ιωάννη ΧΧΙΙΙ». Ο Ραφαέλε Κούτολο γράφει εδώ και χρόνια ποιήματα, τα οποία δεν είναι καθόλου άσχημα. Ο Τζουζέπε Μίσο γράφει αξιόλογη πεζογραφία. Τα βιβλία του τα βρίσκεις σε όλα τα μεγάλα ιταλικά βιβλιοπωλεία και κάνουν καλές πωλήσεις. Προσωπικά τον σιχαίνομαι αλλά πρέπει να παραδεχτώ ότι δεν γράφει άσχημα. Ο Λουίτζι Τζουλιάνο, γνωστός αρχινονός στη Νάπολη, έχει γράψει στοίχους για τα τραγούδια του Τζίτζι Ντ'Αλέσσιο. Ο Φραντσέσκο Σκιαβόνε είναι μεγάλος θαυμαστής του Βοναπάρτη. Όταν τον συνέλαβαν στη βίλλα του βρήκαν σπάνιες μονογραφίες του Βοναπάρτη. Ζωγραφίζει επίσης και ήταν τόσο ερωτευμένος με τον εαυτό του που σε πίνακες του Ιησού που είχε ζωγραφίσει στη θέση του προσώπου του Ιησού είχε ζωγραφίσει το δικό του...
Με τον Θεό πως τα πάνε οι νονοί;
Οι περισσότεροι είναι θρησκόληπτοι. Θεωρούν τους εαυτούς τους αμαρτωλούς αλλά πιστεύουν ότι οι αμαρτίες τους είναι απόρροια της τραγικότητας του ρόλου τους. Ξέρουν ότι το να σκοτώσεις αποτελεί αμαρτία αλλά πιστεύουν ότι ο Θεός δεν κρίνει τους στρατιώτες. Το ίδιο πιστεύουν και οι Αμερικανοί πεζοναύτες. Οι καμορίστοι θεωρούν ότι σκοτώνουν και σκοτώνονται στον πόλεμο. Όταν σκοτώνουν κάποιον που δεν έχει σχέση με τη Καμόρα, μόνο τότε νιώθουν ότι υπάρχει κάποιο ηθικό πρόβλημα και ζητούν άφεση αμαρτιών. Στα μέλη της Καμόρα επικρατεί προπαντός η δεισιδαιμονία. Οι διακινητές συνήθως έχουν μαζί τους τριάντα τρεις δόσεις κοκαΐνης: όσα είναι και τα χρόνια του Ιησού. Τις σακούλες με τη κοκαΐνη, πριν τη μεταφορά, τις «ποτίζουν» πάντα με αγιασμένο νερό... Ένας διακινητής ναρκωτικών τον πρώτο «μισθό» του τον ξοδεύει σε αγιογραφίες...

(Οι σωματοφύλακες του Σαβιάνο μας πλησιάζουν και του κάνουν νόημα ότι είναι ώρα να φύγουν. «Πρέπει να φύγω» μου λέει. «Έχουμε χρόνο μόνο για δυο, το πολύ τρεις ερωτήσεις»...)

Χάρη στο βιβλίο απέκτησες δόξα και έχασες την ελευθερία σου...
Είναι τόσο παράδοξο. Πέτυχα το όνειρό μου, να γίνω γνωστός ως συγγραφέας. Όταν έγραψα το βιβλίο δεν φαντάστηκα ότι θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις. Θα ήμουν υποκριτής εάν σου έλεγα ότι δεν τρέχει τίποτα. Δεν μετανιώνω για όσα έγραψα αλλά δεν θα ήθελα αυτή την κατάληξη... Γιατί δεν υποφέρω μόνο εγώ, υποφέρει όλη η οικογένειά μου. Αυτό σου δημιουργεί ένα είδος ενοχής...
Φοβάσαι;
Όχι...

Πηγή: Τα Νέα (15 Ιουλίου 2008)