Αρκτική: Στην κορυφή του κόσμου, το παιχνίδι των ισχυρών

Καθώς η «στέγη του κόσμου» -όπως συχνά αποκαλείται η Αρκτική- αλλάζει ταχύτατα, οι πολιτικές διεκδικήσεις στην περιοχή πληθαίνουν ολοένα και περισσότερο. Μιλώντας στο kathimerini.gr, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Αλιεία και τις Ναυτικές Υποθέσεις Joe Borg και ο επιστήμονας Τιμ Παπακυριακού, προσπαθούν να «σπάσουν τον πάγο» του Αρκτικού κύκλου.

Του Χρήστου Σύλλα

Τα τελευταία τριάντα με σαράντα χρόνια πληθώρα ερευνών έχει καταδείξει τους ρυθμούς μείωσης των πάγων που καλύπτουν την Αρκτική και τις επιπτώσεις που συνεπάγεται μια τέτοια αλλαγή, τόσο στο μικροκλίμα της περιοχής όσο και στην ευρύτερη κλιματική ισορροπία του πλανήτη.
Πρόσφατα μάλιστα, δορυφορικές εικόνες αποκάλυψαν στους επιστήμονες ότι κατά τη διάρκεια του 2007 οι πάγοι της Αρκτικής που εξαφανίστηκαν είχαν έκταση ίση με αυτή της Αλάσκα. Πράγματι, οι περισσότερες έρευνες που βλέπουν κατά καιρούς το φως της δημοσιότητας συνηγορούν στο ότι τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ο ρυθμός μείωσης των πάγων αυξάνεται ανησυχητικά, σε βαθμό που οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το άμεσο χρονικό διάστημα.
«Αυτό που παρατηρούμε είναι μια δραματική μείωση των 'αρχέγονων' πάγων έναντι των πιο 'νέων-εποχιακών' σε ηλικία», εξηγεί ο κ. Τιμ Παπακυριακού, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος και Γεωγραφίας του πανεπιστημίου Manitoba, διευκρινίζοντας ότι οι «αρχέγονοι» πάγοι έχουν επιβιώσει περισσότερο και έχουν μεγαλύτερο πάχος σε αντίθεση με τους «εποχιακούς» που σχηματίζονται και λιώνουν ετησίως.
Η κάλυψη της παγωμένης επιφάνειας του αρκτικού κύκλου αποτελεί, μεταξύ άλλων, ένα κρίσιμο σημείο στη συζήτηση για την Αρκτική. Αφού «το μίνιμουμ της παγωμένης επιφάνειας μειώνεται», και καθώς «η ικανότητα ανάκλασης της θερμότητας από τον πάγο -πολύ μεγαλύτερη από αυτή του ωκεανού- μειώνεται με τη συρρίκνωση των πάγων, τότε η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας επιτρέπει στην ηλιακή ενέργεια να απορροφάται ευρέως και να ωθεί τη θερμοκρασία προς τα πάνω», περιγράφει ο κ. Παπακυριακού.
Με λίγα λόγια, το μικρό πάχος των πάγων και η αύξηση της θερμοκρασίας στο μικροκλίμα της Αρκτικής οδηγούν στην επιτάχυνση της τήξης της παγωμένης επιφάνειας, επιτάχυνση μεγαλύτερη συγκριτικά με τα υπόλοιπα μέρη του πλανήτη. Το γεγονός μάλιστα ότι η συγκεκριμένη περιοχή κυριαρχείται από τα νερά των ωκεανών, «επιτρέπει περισσότερο τη δίοδο της θερμότητας δια μέσου θαλάσσιων ρευμάτων που εκκινούν από το Νότο».
Ο Τιμ Παπακυριακού σχολιάζει τις προοπτικές ανάπτυξης στην Αρκτική δίνοντας έμφαση στην ολοκλήρωση της επιστημονικής έρευνας και στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη κατανόηση των οικολογικών διεργασιών. «Πριν την εμφάνιση ανάπτυξης στην Αρκτική θα πρέπει να μάθουμε τις πιθανές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον», λέει χαρακτηριστικά και υπενθυμίζει: «Την ίδια στιγμή, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εκεί διαβιούν άνθρωποι που χρειάζεται να προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον που αλλάζει συνέχεια».
Σε εξέλιξη οι εδαφικές διεκδικήσεις
Για αρκετούς ο Μάιος του 2009 φαντάζει σαν μήνας - ορόσημο σχετικά με τη διευθέτηση των διεκδικήσεων των χωρών που βρίσκονται στην περιοχή της Αρκτικής. Μέχρι τότε, οι «μεγάλοι» -ΗΠΑ, Ρωσία και Καναδάς- παράλληλα με την Ισλανδία, τη Νορβηγία και τη Δανία επιδίδονται στη συγκέντρωση στοιχείων που θα τεκμηριώσουν τους ισχυρισμούς τους ενώπιον της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Όρια της Υφαλοκρηπίδας.
Όπως μας πληροφορεί ο Ευρωπαίος Επίτροπος Joe Borg, αρμόδια για την επίλυση των σχετικών διεκδικήσεων είναι η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, που προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι κυριαρχικά δικαιώματα μπορούν να υφίστανται έως και 200 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή της χώρας -τόσο επί ηπειρωτικών περιοχών όσο και επί υδάτων-.

Το πιο πρόσφατο «θερμό» επεισόδιο που προκλήθηκε στην περιοχή ήταν όταν το 2007 ρωσικό υποβρύχιο τοποθέτησε ρωσική σημαία στο βυθό κάτω από το Βόρειο Πόλο, προκαλώντας έτσι αρκετές διεθνείς αντιδράσεις. Οι Ρώσοι έχουν πολλάκις εκφράσει τις εδαφικές βλέψεις τους -υποστηρίζουν επέκταση της υφαλοκρηπίδας τους υποθαλάσσια-. Δια στόματος του προέδρου Ντμίτρι Μεντβέντεφ έχουν υποστηρίξει ότι η υφαλοκρηπίδα της Αρκτικής ενδεχομένως να αποτελέσει πολύτιμη ενεργειακή λύση καθώς έχει «κλειδωμένο» το 25% των παγκόσμιων αποθεμάτων υδρογονανθράκων.
Ο κ. Joe Borg μιλώντας στο kathimerini.gr περιγράφει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών-μελών που έχουν διεκδικήσεις στην περιοχή και τονίζει ότι οι προοπτικές ανάπτυξης με τα αντίστοιχα οφέλη δεν είναι βραχυπρόθεσμα, αρκεί να αξιοποιηθούν έγκαιρα. Αποφεύγοντας μάλιστα να ρίξει «λάδι στη φωτιά» με τις εδαφικές διεκδικήσεις, ο Επίτροπος συστήνει σε όλους τους εμπλεκόμενους να συγκροτήσουν τις βλέψεις τους και ειρηνικά να εργαστούν προς επίλυση οποιουδήποτε ζητήματος.
Πηγή: www.kathimerini.gr με πληροφορίες από Guardian, ΒΒC και Καθημερινή