Η Βέροια, μία από τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες σε ευρωπαϊκό έδαφος με ιδρυτή τον Απόστολο Παύλο, τύχαινε να βρίσκεται στην ενδοχώρα μιας κραταιάς αυτοκρατορίας που παρείχε γαλήνη και αταραξία στους κόλπους της. Οι εκκλησίες που χτίστηκαν στη διάρκεια της τουρκοκρατίας και βρίσκονται συνήθως μέσα σε αυλές κρύβονται από τις προσόψεις των σπιτιών. Όντας στη σκιά δύο σημαντικών πόλεων της Μακεδονίας, τη Θεσσαλονίκη και την Καστοριά, για χρόνια ο βυζαντινός της πλούτος έμενε άγνωστος.Το 1859 ο ερευνητής A. Delacoulonche αφήνει μια καταγραφή της ενοριακής διαίρεσης της Βέροιας και το 1908 ο περιηγητής A. Styck αφήνει συστηματικό κατάλογο του μνημειακού της πλούτου. Κατά την απελευθέρωση της πόλης από την Οθωμανική κυριαρχία το 1912, οι εκκλησίες που καταγράφηκαν ήταν 72. Σήμερα, στον ιστορικό της ιστό η πόλη σώζει 48 ναούς οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα μνημεία. Από αυτούς οι 39 έχουν τοιχογραφίες και οι υπόλοιποι είναι κτίσματα του τέλους του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα. Ο μεγάλος αριθμός εκκλησιών οφείλεται στο γεγονός ότι πολλές από αυτές, ήταν αρχικά ιδιωτικοί ναοί και ανήκαν σε οικογένειες αξιωματούχων που συνδέονταν με την αυτοκρατορική οικογένεια και ζούσαν στη Βέροια.
Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, αν εξαιρέσει κανείς την Παλιά Μητρόπολη και το ναό των Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττας, είναι μονότονη σε δύο αρχιτεκτονικούς τύπους, της τρίκλιτης βασιλικής και του μονόχωρου ναού. Λειτουργώντας αδιάκοπα στο χρόνο, συνοδοιπορώντας και σήμερα με την καθημερινότητα της πόλης, τα βυζαντινά μνημεία έχουν δεχθεί ποικίλες επεμβάσεις και ελάχιστα διατηρούν άθικτη την αρχική τους μορφή. Το πρώτο σωζόμενο μνημείο της πόλης, η Παλιά Μητρόπολη χρονολογείται στον 11ο αιώνα και είναι το καύχημα της ιστορίας και της τέχνης της πόλης. Υπήρξε κτίσμα της φροντίδας του Νικήτα πιθανότατα στη δεκαετία του 1070-1080. Εκτός από το αρχιτεκτόνημα και κάποια γλυπτά τίποτε δεν έχει διασωθεί από κάποιο ζωγραφικό διάκοσμο εκείνης της περιόδου. Πρώτα δείγματα μονόχωρου ναού είναι ο ναός του Χριστού. Αργότερα, στον 14ο αιώνα ιδρύονται οι ναοί της Αγ. Παρασκευής και του Αγίου Προκοπίου.
Ο προσεκτικά κρυμμένος θησαυρός των ναών της Βέροιας είναι ο πλούτος της σε τοιχογραφίες και σε εικόνες, τις «Χάρες» όπως τις ονομάζουν στη Βέροια και εισάγει με τις ποικίλες φάσεις της ζωγραφικής της σε θέματα τέχνης του 12ου 13ου και 14ου αιώνα, προσφέροντας υψηλής ποιότητας έργα με ανυπολόγιστη αξία στη μελέτη της εξέλιξης της βυζαντινής τέχνης. Πολλές από τις βυζαντινές εικόνες εκτίθενται στο βυζαντινό μουσείο της Βέροιας. Σπουδαίες είναι οι τοιχογραφίες ενός άλλου μνημείου της πόλης, του Αγίου Βλασίου. Επίσης οι τοιχογραφίες του Αγίου Σάββα της Κυριώτισσας είναι ένα εντυπωσιακό έργο.
Τα πρόσωπα των Αγίων της Αγίας Παρασκευής, η ζωγραφική του ενοριακού ναού Αγ. Γεωργίου, αναδεικνύουν μια υψηλού επιπέδου τεχνική σε σχέδιο και χρώμα. Επίσης τα ζωγραφικά σύνολα του 15ου αιώνα, όπως οι τοιχογραφίες στην Παναγιά Χαβιαράς αποτελούν θησαυρό για την πόλη. Από τις παλιότερες εκκλησίες τέλος ξεχωρίζουν η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, 12ου αι., με ενδιαφέρουσες αγιογραφίες και του Χριστού, η πιο γνωστή βεροιώτικη εκκλησία, οι αγιογραφίες της οποίας αποτελούν δείγμα παλαιολόγειας ζωγραφικής.
Σημεία της Πόλης
Οθωμανικά Μνημεία
Όταν εγκαταστάθηκαν οι Τούρκοι στην πόλη μετέτρεψαν παλιές εκκλησίες σε τζαμιά. Ανάμεσα σ’ αυτές ήταν και η Παλιά Μητρόπολη, το Χουνκιάρ τζασίμι, το Καζακτσί και το Ορτά Τζαμί ένα από τα παλαιότερα κτίσματα του τύπου του που χρονολογείται στο α' μισό του 15ου αιώνα. Το Μεντρεσέ Τζαμί βρίσκεται απέναντι από το Βήμα του Αποστόλου Παύλου και ξεχωρίζει με τον πανύψηλο μιναρέ του. Χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα και πήρε το όνομά του από τον παρακείμενο μεντρεσέ, το μουσουλμανικό ιεροδιδασκαλείο.
Βήμα Αποστόλου Παύλου
Ο Απόστολος των Εθνών Παύλος ήρθε το 50-51μ.Χ. και κήρυξε δύο φορές στη Βέροια τη νέα χριστιανική πίστη. O τόπος στον οποίο μίλησε, μπροστά από το Τζαμί Μεντρεσέ, ένα πέτρινο κτίσμα διακοσμημένο με πολύχρωμα μεγάλα ψηφιδωτά σώζεται ως το «Βήμα» του Αποστόλου Παύλου. Ο χώρος αυτός σημείο αναφοράς στην εκκλησιαστική ιστορία της Βέροιας κατά την πρώτη περίοδο του χριστιανισμού βρισκόταν έξω από τα τείχη της πόλης. Κάθε Ιούνιο πραγματοποιούνται στο χώρο αυτό λατρευτικές εκδηλώσεις τα «Παύλεια».
Τα τείχη της αρχαίας πόλης
Τα σωζόμενα τείχη περιβάλλουν την πόλη από τη νοτιοδυτική, τη νότια, την ανατολική και τη βόρεια πλευρά της. Στην πλατεία Ωρολογίου σώζονται τμήματα του κάστρου. Κοντά στην βορειοανατολική είσοδο της πόλης διακρίνεται εντυπωσιακός πύργος του 3ου αι. μ.Χ., με εντοιχισμένα επιτύμβια ανάγλυφα και βωμούς παλαιότερων χρόνων.
Αρχοντικό Μπέκα
Το κτίριο που κτίσθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα και διαθέτει υπόγειο και δύο ορόφους, είναι χαρακτηριστικό δείγμα της παλιότερης αρχιτεκτονικής που επικράτησε στον ευρύτερο βαλκανικό χώρο. Το 1995 αγοράστηκε από τον Δήμο Βέροιας και σήμερα φιλοξενεί το Ινστιτούτο Παραδοσιακής Βαλκανικής Αρχιτεκτονικής καθώς και το αρχείο του καθηγητή Ν. Μουτσόπουλου.
Εβραϊκή Συναγωγή
Στο τέρμα της οδού Ολγάνου στη βορειοδυτική πλευρά του εσωτερικού της εβραϊκής συνοικίας δίπλα στην όχθη του Τριποτάμου βρίσκεται το πέτρινο κτίριο της Συναγωγής με περίτεχνο εσωτερικό διάκοσμο. Τέσσερις κίονες στο κέντρο του χώρου ορίζουν το Βήμα (Τεβά), ενώ το Ιερό (Εχάλ) βρίσκεται στον ανατολικό τοίχο. Το πάτωμα είναι φτιαγμένο από ξύλινες σανίδες και στο κέντρο είναι διακοσμημένο με μωσαϊκά διακοσμητικά πλακάκια. Πίσω από τη συναγωγή διασώζεται ακόμη το μικβέ (θρησκευτικός λουτρώνας). Σε αντίθεση με τις χριστιανικές συνοικίες που είχαν την εκκλησία στη μέση, στην Εβραϊκή συνοικία η Συναγωγή ήταν στην ίδια σειρά με τα σπίτια. Σήμερα η συναγωγή είναι κλειστή και ανοίγει μονάχα όταν Εβραίοι ταξιδεύουν και έρχονται εδώ για να προσευχηθούν.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ (Γιάννης Σεφεριάδης)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου