Η περιπλάνηση του Τεντέν στην ιστορία

Το καθεστώς υπό το οποίο δημιούργησε ο Ζορζ Ρεμί

Τον Ιανουάριο του 1929, ο Τεντέν κάνει την εμφάνισή του στις σελίδες της καθολικής εφημερίδας «20ός Αιώνας» (20eme Siecle) του Βελγίου. Δημιουργός της, ο ταλαντούχος και φιλόδοξος νέος γραφίστας Ζορζ Ρεμί, που επιλέγει το ψευδώνυμο Ερζέ, αντιστροφή των αρχικών του ονοματεπωνύμου του.
Από τις πρώτες κιόλας σελίδες, ο Ερζέ αποκαλύπτει σπάνια και βαθιά αντίληψη της αφηγηματικής τέχνης, ενώ πετυχαίνει να ενσωματώσει στα πρώτα του βιβλία (Ο Τεντέν στη Χώρα των Σοβιέτ και ο Τεντέν στο Κονγκό) σχόλια για τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής. Η απαρχή της καριέρας του Ερζέ οφείλεται στην παρέμβαση και την επιμονή του Αβά Ουαλέζ (Wallez), εκδότη του «20ού Αιώνα». Ο ακραίος καθολικός και δεδηλωμένος θαυμαστής του Χίτλερ και του ιταλικού φασισμού αββάς Ουαλέζ είναι από τα κεντρικά πρόσωπα στην ιδιότυπη βελγική ιδεολογική προσέγγιση μεταξύ καθολικισμού και φασισμού. Ο αββάς είναι αυτός που πείθει τον Ρεμί, που εργάζεται στο διαφημιστικό τμήμα του περιοδικού, να αναλάβει εβδομαδιαία στήλη κόμικς. Στόχος του αββά είναι η δημιουργία ενός νεαρού, καθολικού ήρωα, που θα υπερασπίζεται το καλό.

Η εμφάνιση του Τεντέν στις σελίδες του «20ού Αιώνα» εκτινάσσει αμέσως την κυκλοφορία του εντύπου. Ο αββάς συνεχίζει τις παρεμβάσεις στη ζωή του Ερζέ, προξενεύοντας σε αυτόν την ευειδή προσωπική του γραμματέα Ζερμέν Κικένς, την οποία ο νεαρός σχεδιαστής παντρεύεται, με τις ευλογίες του Ουαλέζ. Οι δύο πρώτες περιπέτειες του Τεντέν σε Σοβιετική Ρωσία και Κονγκό, δεν είναι τίποτα παραπάνω από προπαγανδιστικά έντυπα, που αναπαράγουν τις ρατσιστικές και ιδεολογικές εμμονές της ευρωπαϊκής καθολικής Ακροδεξιάς της δεκαετίας του 1930. Στην ΕΣΣΔ, ο Τεντέν συναντά διεφθαρμένους και αιμοσταγείς κρατικούς λειτουργούς, την αφόρητη καταπίεση του πληθυσμού και την επικράτηση της «ενιαίας κομματικής γραμμής». Στο Κονγκό, ο νεαρός ρεπόρτερ, ήρωας του Ερζέ, αναπαράγει τα αποικιοκρατικά πατερναλιστικά στερεότυπα, που θεωρούν τους Αφρικανούς ανίκανους να διαχειριστούν τις τύχες τους, χωρίς δυτική και στη συγκεκριμένη περίπτωση βελγική κηδεμονία. Παρά την υποταγή του στις πολιτικές θέσεις του αββά Ουαλέζ, ο Ερζέ πετυχαίνει να ενσωματώσει στο έργο του την οξεία αίσθηση του χιούμορ, τη φαντασία, την υψηλή προσωπική αισθητική και εικαστική του αντίληψη, αλλά και σαφείς αναφορές στην ιστορία του 20ού αιώνα.
Από το επόμενο επεισόδιο των περιπετειών του Τεντέν, τον «Γαλάζιο Λωτό», ο Ερζέ πραγματοποιεί δημιουργική στροφή. Λίγο καιρό πριν αρχίσει τη συγγραφή του σεναρίου, ο Ερζέ δέχεται επιστολή Βέλγου πανεπιστημιακού, που τον προειδοποιεί να αποφύγει τα στερεότυπα που χαρακτήρισαν αρνητικά τις δύο πρώτες περιπέτειες του «νεαρού ρεπόρτερ». Για τον λόγο αυτόν, του συστήνει το νέο Κινέζο ζωγράφο, γλύπτη και ποιητή Τσιάνγκ Τσον Τζενγκ, που ανοίγει τα μάτια του Ερζέ σε έναν καινούργιο κόσμο. Ο Τσιάνγκ διδάσκει στον Ερζέ την αξία της απλότητας στη ζωγραφική, όπως αυτή εκφράζεται στα κινεζικά ιδεογράμματα. Η λατρεία του Βέλγου σχεδιαστή στη λεπτομέρεια αποκαλύπτεται δημιουργικά για πρώτη φορά, όπως μπορεί να διαπιστώσει ο αναγνώστης στις λεπτομερείς απεικονίσεις της Σαγκάης, όπου ακόμη και τα ιδεογράμματα στα συνθήματα των πλακάτ είναι ακριβή και ορθογραφικά αλάνθαστα, χάρη στη βοήθεια του Τσιάνγκ. Την ίδια στιγμή, ο Ερζέ αποδεικνύεται άριστος παρατηρητής της σύγχρονης πραγματικότητας, εμφανίζοντας μία ιδιαίτερα ρεαλιστική και σχεδόν δημοσιογραφική εικόνα της Κίνας στις ημέρες πριν από το ξέσπασμα του εμφυλίου μεταξύ εθνικιστών του Τσιάνγκ Κάι Σεκ και των κομμουνιστών του Μάο, με φόντο την ιαπωνική ένοπλη επέμβαση στη χώρα. Στο βιβλίο του αυτό, ο Ερζέ αξιοποιεί με μαεστρία τα αφηγηματικά τεχνάσματα της μεγάλης λογοτεχνίας, όπως τη χρονική αντιστροφή στη διήγηση και τις πολυεπίπεδες αφηγήσεις.
Η σειρά με τις περιπέτειες του «μικρού ρεπόρτερ» εμπλουτίζεται τη δεκαετία του 1930 με τα «Κάβουρας με τις Χρυσές Δαγκάνες» και «Σκήπτρο του Οτοκάρ». Στους τόμους αυτούς κάνει την εμφάνισή του ο καπετάνιος Χάντοκ, που δίνει την ευκαιρία στον Ερζέ να ξεδιπλώσει το χιούμορ του και τις λογοπλαστικές του ικανότητες.
Πηγή: Καθημερινή (Φιλιππου Xατζοπουλου)