Είμαστε δύο ή ένας λαός οι Κύπριοι;

Το ερώτημα αν είμαστε ένας ή δυο λαοί που ζουν στην Κύπρο επανέρχεται συνεχώς είτε με ομιλίες των ηγετών των δυο κοινοτήτων είτε στις διάφορες μελέτες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Σ' αυτό το θέμα είμαστε υποχρεωμένοι να επανερχόμαστε, θα πρέπει να το εξετάζουμε και να το επανεξετάζουμε με τις εμπειρίες και τις γνώσεις που αποκτούμε στην πορεία. Ο αναστοχασμός είναι το απαραίτητο στοιχείο της νόησης που θα μας επιλύσει τα πρακτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στην πολιτική μας καθημερινότητα. Στο βιβλίο μου "Τα αποκαλυπτήρια ενός μύθου" αναφέρομαι σε ένα λαό που τον συνθέτουν δυο εθνότητες. Όμως η συνεχής αναφορά των Τουρκοκυπρίων και των Τούρκων ηγετών σε "δύο λαούς" με αναγκάζει να επανεξετάσω αυτή την άποψη, να τη θέσω στο μύλο του προβληματισμού, επειδή όπως έλεγε ο Ηράκλειτος "πάντα ρει". Στο Σύνταγμα του 1960 που είχε προετοιμαστεί από τους εκπροσώπους των κοινοτήτων και με τη συμμετοχή της Ελλάδας και της Τουρκίας, οι Κύπριοι χωρίζονται σε "κοινότητες". Αναφέρονται η ελληνοκυπριακή κοινότητα και η τουρκοκυπριακή. Οι υπόλοιπες κοινότητες δεν είναι "κοινότητες", όπως οι Αρμένιοι και οι Μαρωνίτες επειδή ήταν αναγκασμένοι να επιλέξουν μια από τις επίσημες κοινότητες στην οποία έπρεπε να ενταχθούν. Ο όρος "κοινότητα" ήταν το βασικό στοιχείο το οποίο διέρχεται από όλο το συνταγματικό οικοδόμημα. Ο όρος "κοινότητα" συναντάται σε πολλές περιπτώσεις. Κοινότητα είναι και το χωριό μου η Αφάνεια, είναι η επίσης ελληνοκυπριακή κοινότητα που προσδιορίζει την εθνικότητα μερίδας πολιτών της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι η διεθνής κοινότητα μέσα στην οποία δραστηριοποιούνται τα κράτη. Η έννοια της κοινότητας είναι αδιευκρίνιστη εννοιολογικά και εξαρτάται από την κατηγοριοποίησή της: αν αναφέρεται σε χωριό, αν αναφέρεται σε εθνότητα ή αναφέρεται συνολικά στους κατοίκους της γήινης σφαίρας. Στο Σύνταγμα του 1960 δεν υπάρχει η έννοια του "λαού". Αυτό βέβαια δεν είναι τυχαίο. Οι Ελληνοκύπριοι συνήθιζαν να αναφέρονται στον κυπριακό λαό και να εννοούν τη δική τους οντότητα και της παραχωρούσαν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, την οποία ταύτιζαν με την "ένωση".

Στις συνομιλίες του 1959 δεν ήταν δυνατόν ούτε οι Ελληνοκύπριοι να αποδεχτούν τον όρο λαός και να εντάξουν και την τουρκοκυπριακή κοινότητα, ούτε και οι Τουρκοκύπριοι να συμφωνήσουν στη χρήση του όρου και να τον κατοχυρώσουν συνταγματικά. Έτσι για πρώτη φορά αναφέρεται ο όρος κοινότητα, στην οποία αποδίδοντα τα χαρακτηριστικά εθνότητας με τον προσδιορισμό τους ως ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή. Ο όρος "λαός" εγκαταλείφτηκε, επειδή εγκαταλείφθηκε και η αυτοδιάθεση κατά την αντίληψη των Ελληνοκυπρίων. Ο όρος "λαός" ξαναμπήκε στην πολιτική ορολογία, όταν οι Ελληνοκύπριοι επανέφεραν το αίτημα της "αυτοδιάθεσης-ένωσης", επειδή η αυτοδιάθεση των λαών αναφέρεται άμεσα από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ. Γι' αυτό σε όλες τις ομιλίες του Αρχιεπισκόπου και Προέδρου Μακαρίου στις οποίες απευθυνόταν προς τους Ελληνοκύπριους ξεκινούσε ως εξής: "Ελληνικέ Κυπριακέ Λαέ". Τα πλήθη παραληρούσαν, επειδή ο εθνικισμός είχε κυριαρχήσει συνολικά στην κοινωνία, αλλά και αν κάποιοι προβληματίζονταν, δεν μπορούσαν να εκφραστούν. Αν η ελληνοκυπριακή κοινότητα αποτελούσε "λαό", τότε δεν είναι δυνατόν να αρνηθεί κανείς στους Τουρκοκύπριους το δικαίωμα να προσδιορίζονται ως "λαός" και να έχουν και αυτοί το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, όπως και ο ελληνοκυπριακός λαός. Σήμερα η πολιτική και η κρατική μας ηγεσία απορρίπτουν κάθε αναφορά που διατυπώνει την άποψη ότι η τουρκοκυπριακή κοινότητα αποτελεί λαό. Από την άλλη όμως, ουδέποτε αποκήρυξε τις λεγόμενες "παρακαταθήκες" του Μακαρίου, αντίθετα ο μακαριακός λόγος υμνείται με κάθε ευκαιρία. Αν απορρίπτουμε ότι η κάθε κοινότητα αποτελεί λαό, απορρίπτουμε ότι το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, για τους Ελληνοκύπριους, αποτελούσε νόμιμο δικαίωμα. Ο Πρόεδρος Μακάριος το 1965 σε δηλώσεις του στην εφημερίδα "Ελευθερία" απαντώντας σε εκείνους που τον κατηγορούσαν, ότι δεν πήγε με ανοικτά χαρτιά γιατί δεν προσέφυγε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με αίτημα την αυτοδιάθεση, δήλωσε, ότι "ο μεν όρος "αυτοδιάθεσις" εφαρμόζεται διά μη αυτοκυβερνούμενα εδάφη, η δε λέξις "ένωσις" είναι άγνωστος εις την ορολογίαν του Διεθνούς Οργανισμού, αλλά και θέμα μη εμπίπτον εις την αρμοδιότητά του". Με τους όρους "ελληνοκυπριακή κοινότητα" και "τουρκοκυπριακή κοινότητα" που αναφέρεται στο Σύνταγμα, προσδιορίζεται ο εθνικός χαρακτήρας των κοινοτήτων. Η κατηγοριοποίηση, όπως είναι γνωστό, των κοινωνικών ομάδων, ξεκινά από την οικογένεια, τη φυλή και ολοκληρώνεται τον 18ο αιώνα με την εμφάνιση του Έθνους. Η έννοια "λαός" βρίσκεται ένα βήμα πίσω από την έννοια του έθνους ή της εθνότητας. Το έθνος ταυτίζεται με την ύπαρξη του κράτους, ενώ ο λαός δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται με αυτό. Ο λαός της Γαλλίας προϋπήρξε του γαλλικού έθνους, όπως και ο ελληνικός. Αυτό που θέλω να τονίσω με αυτή την αναφορά, είναι το γεγονός ότι προσδίδουμε στις κοινότητες εθνικά χαρακτηριστικά, αλλά δεν αποδεχόμαστε να αποκαλούνται "λαός". Θεωρώ ότι είναι ίσως υπερβολική η αντίδραση της ελληνοκυπριακής κοινότητας σε αυτό το ζήτημα. Βέβαια, οι προβληματισμοί δεν εξαντλούνται με ένα άρθρο με συγκεκριμένο αριθμό λέξεων που καθορίζεται λόγω του χώρου της εφημερίδας. Ας θεωρηθεί αυτό το άρθρο πρόταση για έναρξη ενός βαθύτερου διαλόγου σε αυτό το θέμα. Αλλά τα ερωτήματα παραμένουν και αναμένουν την απάντησή τους: Τελικά μήπως είμαστε δυο λαοί και όχι ένας; Και αν είμαστε δυο λαοί, αυτό αποτελεί εμπόδιο στην επανένωση του κράτους μας κάτω από ομοσπονδιακή διάρθρωση; Μήπως η αναγνώριση της ύπαρξης δυο "λαών" μάς βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα την ετερογένεια του πληθυσμού της χώρας μας με θετικές επιπτώσεις στην παραπέρα πορεία της κοινωνίας μας; Ο φιλόσοφος και κοινωνιολόγος C. Levi Straus, που απεβίωσε πριν από λίγους μήνες, έγραψε στο άρθρο του "Φυλή και Ιστορία" τα ακόλουθα: "Δύσκολο να μη σταματήσει κανείς στην αντίφαση μιας εξελικτικής διαδικασίας που μπορεί να συνοψισθεί με τον εξής τρόπο: για να προοδεύσουν οι άνθρωποι πρέπει να συνεργαστούν αλλά κατά τη διάρκεια της συνεργασίας τους βλέπουν σιγά σιγά να εξομοιώνονται οι προσφορές τους, τη στιγμή που εκείνο που έκανε τη συνεργασία τους γόνιμη και απαραίτητη ήταν ακριβώς η ετερογένειά τους". (Από το βιβλίο: Ο φόβος της Ελευθερίας - δοκιμές ανθρωπισμού", σελ. 171-213). Λόγος φιλοσοφικός, λόγος στοχαστικός που πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά, για να αντιμετωπίσουμε ως κοινωνία το πρόβλημα της ετερογένειας και να το επιλύσουμε με τον πιο γόνιμο και δημιουργικό τρόπο.
Πηγή: www.kyriacosdjambazis.blogspot.com