Θαλάσσια Λιβάδια Ποσειδωνίας Ι

Κείμενο: Αναστασία Μήλιου Υδροβιολόγος, Συντονίστρια Επιστημονικής Έρευνας & Δράσεων Προστασίας
Αρχιπέλαγος, Ινστιτούτο Θαλάσσιας & Περιβαλλοντικής Έρευνας Αιγαίου
Φωτογραφία: Αρχιπέλαγος, Ινστιτούτο Θαλάσσιας & Περιβαλλοντικής Έρευνας Αιγαίου

Στις μέρες μας, οι ελληνικές θάλασσες στηρίζουν έναν ξεχωριστό φυσικό πλούτο, ίσως το σημαντικότερο στη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Αυτός ο φυσικός πλούτος επιβιώνει μέχρι σήμερα από τύχη, δεδομένου ότι δεν εφαρμόζεται κανένα ουσιαστικό μέτρο για τη διαχείριση ή την προστασία του.
Αντιπροσωπευτικά δείγματα αυτού του μοναδικού πλούτου είναι τα λιβάδια Ποσειδωνίας (γνωστά και ως δάση της θάλασσας ή φυκιάδες) και οι ύφαλοι ασβεστολιθικών ροδοφυκών (λεγόμενες τραγάνες), τα οποία αποτελούν τα πλέον παραγωγικά οικοσυστήματα των θαλασσών μας. Αυτά τα ξεχωριστής σημασίας οικοσυστήματα, που στις θάλασσες μας συναντάμε τις μεγαλύτερες εκτάσεις που έχουν απομείνει στη Μεσόγειο, προστατεύονται από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και από διεθνείς συμβάσεις. Εν τούτοις, η ουσιαστική προστασία τους καθίσταται αδύνατη στις θάλασσές μας, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εκτάσεων των λιβαδιών Ποσειδωνίας και των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών παραμένει αχαρτογράφητο. «Από τη στιγμή που δεν γνωρίζουμε την ακριβή τους θέση, δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν αλιευτικά πεδία μακριά από αυτά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα, για τα συρόμενα εργαλεία (μηχανότρατα, τράτα, γρι-γρι), που προκαλούν συχνά μη αναστρέψιμες καταστροφές».

Θαλάσσια Λιβάδια Ποσειδωνίας
Η Ποσειδωνία (Posidonia oceanica) είναι είδος ενδημικό στη Μεσόγειο και σχηματίζει πολύ πυκνά λιβάδια, τα λεγόμενα δάση της θάλασσας, που καλύπτουν έκταση μεταξύ 25000 και 45000 τ.χμ. του βυθού της. Παρά την απουσία μέτρων προστασίας, οι ελληνικές θάλασσες συνεχίζουν να στηρίζουν από τις σημαντικότερες εκτάσεις λιβαδιών Ποσειδωνίας που έχουν απομείνει. Αντιθέτως στη Δυτική Μεσόγειο, όπου η αστικοποίηση της παράκτιας ζώνης έχει επιφέρει την εκτεταμένη καταστροφή των λιβαδιών.
Η σημαντικότητά τους
• Οι υψηλοί ρυθμοί πρωτογενούς παραγωγής των θαλασσίων λιβαδιών αποφέρουν μεγάλες ποσότητες οξυγόνου και οργανικής ύλης. Το γεγονός ότι 30% της οργανικής ύλης των λιβαδιών Ποσειδωνίας καταλήγει σε μεγαλύτερα βάθη, δείχνει ότι αυτή η παραγωγή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για τα θαλάσσια οικοσυστήματα στο σύνολο τους.
• Η τρισδιάστατη δομή των θαλασσίων λιβαδιών τα καθιστά ιδανικές περιοχές αναπαραγωγής για πολλά θαλάσσια είδη και υπολογίζεται ότι αποτελούν ενδιαίτημα και παρέχουν τροφή και καταφύγιο σε περισσότερα από 300 είδη χλωρίδας και 1000 είδη πανίδας, συμπεριλαμβανομένων και πολλών ειδών εμπορικών ψαριών.

• Μεγάλο μέρος των παραλιών στην Ελλάδα, οφείλουν την ύπαρξή τους στα λιβάδια Ποσειδωνίας. Το δίκτυο ριζωμάτων και ριζών στη βάση του λιβαδιού, συγκρατεί το ίζημα του θαλάσσιου πυθμένα, ενώ η υψηλή πυκνότητα των φύλλων του απορροφά μέρος της ενέργειας των κυμάτων, με αποτέλεσμα τον περιορισμό φαινομένων διάβρωσης παραλιών.
• Τα θαλάσσια λιβάδια λειτουργούν ως φυσικό φίλτρο, καθώς το φύλλωμα τους συγκρατεί την αιωρούμενη οργανική ύλη διατηρώντας τη διαφάνεια του θαλασσινού νερού.
Παρά την ξεχωριστή σημασία τους, δυστυχώς παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια σε διάφορες περιοχές της ελληνικής ακτογραμμής, ότι ταυτόχρονα με την καταστροφή των θαλάσσιων λιβαδιών, υποχωρούν και εξαφανίζονται και οι παρακείμενες παραλίες, καθώς δεν υπάρχει πλέον η δομή που θα τις συγκρατήσει. Είναι ευνόητο ότι πέρα από τις αρνητικές επιπτώσεις που προκαλεί η εξαφάνιση των λιβαδιών στην παραγωγικότητα των θαλασσών, άρα και της αλιείας, σημαντικές είναι και οι κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις στον τομέα του τουρισμού.
Πηγή: Αρχιπέλαγος