Οι δάσκαλοι βαθμολογούν τα βιβλία: Τα πορίσματα πανελλαδικής έρευνας παρουσιάστηκαν στην Κύπρο

Από ΠΑΙΔΕΙΑ-PAIDEIA


Προβληματικό χαρακτηρίζεται το βιβλίο της Γλώσσας της Ε’ Δημοτικού καθώς και της Ιστορίας της Στ’ τάξης

Tα πρώτα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας με θέμα «Εκπαιδευτικοί και σχολικά βιβλία:
Ερευνητικός σχεδιασμός, μεθοδολογίες και συνιστώσες» παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο του παγκύπριου εκπαιδευτικού συνεδρίου που πραγματοποίησε η ΠΟΕΔ στις 20 Μαρτίου. Τα αποτελέσματα της έρευνας, παρουσίασε στους δασκάλους της Κύπρου, ο επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και πρόεδρος του Ινστιτούτου Παιδαγωγικών Ερευνών και Μελετών (ΙΠΕΜ/ΔΟΕ) Αναστάσιος Εμβαλώτης. Όπως εξήγησε ο ίδιος, αντικείμενο του ερευνητικού εγχειρήματος ήταν η τεκμηρίωση της εμπειρίας των εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης αναφορικά με την υποδοχή και την αξιοποίηση των νέων σχολικών βιβλίων στο δημοτικό σχολείο. Κατά συνέπεια, τόνισε, η συνεισφορά της συγκεκριμένης έρευνας είναι να συμβάλει, με βάση τα εμπειρικά στοιχεία που προσκομίζει, στην τεκμηρίωση του τρόπου υποδοχής και θεώρησης των νέων σχολικών βιβλίων από τους εκπαιδευτικούς.

Πιο κάτω είναι τα πορίσματα της έρευνας, όπως παρουσιάστηκαν από τον κ. Εμβαλώτη στο συνέδριο της ΠΟΕΔ:
Η προσπελασιμότητα
Με εξαίρεση τα βιβλία για το μάθημα των Μαθηματικών, όπου υψηλά ποσοστά εκπαιδευτικών βλέπουν χαμηλό βαθμό προσπελασιμότητας των μαθητών στα συγκεκριμένα σχολικά βιβλία, σε όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις τα ποσοστά των εκπαιδευτικών που βλέπουν αυξημένες δυσκολίες προσπελασιμότητας είναι πολύ χαμηλά. Πολύ καλή προσπελασιμότητα διαπιστώνουν οι εκπαιδευτικοί στα βιβλία για τα μαθήματα της Γεωγραφίας, της Μελέτης Περιβάλλοντος και της Φυσικής. Τα σχολικά βιβλία στα μαθήματα της Ιστορίας και της Γλώσσας παίρνουν μια ενδιάμεση τιμή, θεωρούνται δηλαδή προσπελάσιμα υπό την προϋπόθεση παροχής βοήθειας από την πλευρά του δασκάλου.
O μεγαλύτερος φόρτος ύλης
Τα σχολικά βιβλία για τα μαθήματα των Μαθηματικών και της Φυσικής θεωρούνται από τους εκπαιδευτικούς ως τα βιβλία με το μεγαλύτερο φόρτο ύλης. Σύμφωνα με την εμπειρία των διδασκόντων, όμως, όλα τα βιβλία είναι απόπλευράς ύλης περισσότερο «φορτωμένα» από ό,τι θα έπρεπε.
Τα πρώτα συμπεράσματα
Τα διδακτικά βιβλία αποτελούν συχνά θέμα συζήτησης, αλλά και ανταλλαγής απόψεων και εμπειριών στο σύλλογο διδασκόντων, με τους δασκάλους να ανταλλάσουν απόψεις, εμπειρίες και τρόπους υπέρβασης των δυσχερειών.
Δυσκολίες και προβλήματα αξιοποίησης των σχολικών βιβλίων συζητούνται κυρίως με τους συναδέλφους, που στα πλαίσια της σχολικής μονάδας αναδεικνύονται σε «διαπιστευμένους» συνομιλητές, αποκαλύπτοντας παράλληλα την αναποτελεσματική πλαισίωση του εγχειρήματος εισαγωγής των νέων σχολικών βιβλίων.
Τα βιβλία θεωρούνται μάλλον δεσμευτικά πλαίσια για το κυρίως διδακτικό έργο, αποτελώντας τον κύριο άξονα για την επίτευξη των διδακτικών στόχων.
Οι εκπαιδευτικοί δηλώνουν ότι το ενδεχόμενο χρήσης εναλλακτικών διδακτικών πρακτικών δεν θα δημιουργούσε προβλήματα από την πλευρά της διοίκησης ή προσώπων παιδαγωγικής και διδακτικής στήριξης (σχολικοί σύμβουλοι).
Μάθημα για τους εκπαιδευτικούς σημαίνει «διδακτικός ακροβατισμός», προκειμένου να επιτευχθούν τόσο οι διδακτικοί στόχοι όσο και η κάλυψη της ύλης.
Όταν οι εκπαιδευτικοί καλούνται να εκφράσουν την προτεραιότητα που θέτουν ο σχολικός σύμβουλος, το υπουργείο Παιδείας ή ο διευθυντής της σχολικής μονάδας, στη σχέση «επίτευξη διδακτικών στόχων - κάλυψη προβλεπόμενης ύλης» δηλώνουν ότι η γραμμή είναι να επιτευχθούν κυρίως οι διδακτικοί στόχοι και αυτό (ιδεατά) να συνδυαστεί με την κάλυψη της ύλης.
Στο βιβλίο του δασκάλου δηλώνουν ότι προσφεύγουν (πολύ) συχνά, αναδεικνύοντας το σε απαραίτητο «εργαλείο».
Οι εκπαιδευτικοί προσχωρούν στην άποψη ότι τα σχολικά βιβλία είναι προσανατολισμένα στα σχετικά αναλυτικά προγράμματα.
Η εντύπωση των εκπαιδευτικών είναι ότι αρκετοί γονείς ασχολούνται με τα σχολικά βιβλία και βοηθούν τα παιδιά τους στο σπίτι με τις ασκήσεις και τις κατ’ οίκον εργασίες.
Συγχρόνως διαπιστώνουν ότι η φοίτηση σε φροντιστήριο ή η παρακολούθηση ιδιαιτέρων μαθημάτων δεν είναι αμελητέα και αυξάνει όσο οι μαθητές προχωρούν προς τις μεγαλύτερες τάξεις.
Ειδικότερα ευρήματα:
Τα σχολικά βιβλία για το γλωσσικό μάθημα θεωρούνται από τους εκπαιδευτικούς όλων των τάξεων πετυχημένα ή μάλλον πετυχημένα ως προς τη χρηστικότητα, την εικονογράφηση, τη διάταξη του περιεχομένου, τη γλώσσα, τη συμβατότητα των περιεχομένων με τα επιστημονικά δεδομένα, τη διάταξη της ενότητας που διδάσκεται κάθε φορά, τη μεθοδικότητα, το επίπεδο δυσκολίας των παραδειγμάτων, το επίπεδο δυσκολίας των ασκήσεων, την προσαρμογή της ύλης στα ενδιαφέροντα των μαθητών, τη διαθεματικότητα, τη διαχείριση της ετερότητας και τη ρεαλιστική προσέγγιση. Σε κανέναν από τους 12 αυτούς άξονες δεν είχαμε υψηλό ποσοστό εκπαιδευτικών οι οποίοι ταξινομούν το βιβλίο ως προβληματικό, ενώ τα υψηλότερα ποσοστά εκείνων που ταξινομούν το βιβλίο ως «προβληματικό» ή ως «μάλλον προβληματικό» αφορά τη Γλώσσα της Ε’ τάξης.
Ίδια με την προηγούμενη περίπτωση είναι η εικόνα σε ό,τι αφορά τους δύο πρώτους άξονες για τα νέα σχολικά βιβλία των μαθηματικών. Όταν, όμως, μετακινούμαστε στον τρίτο άξονα («διάταξη περιεχομένου»), η εικόνα αλλάζει ριζικά. Τα ποσοστά των εκπαιδευτικών που ταξινομούν τα βιβλία για το μάθημα των Μαθηματικών σε όλες τις τάξεις, ιδιαίτερα όμως στη Β’ και την Ε’, αρνητικά είναι πολύ υψηλά. Η αρνητική αποτίμηση συνεχίζεται και στους υπόλοιπους άξονες, με εξαίρεση τους δύο τελευταίους (διαπολιτισμική διάσταση, ρεαλιστική προσέγγιση).
Η εικόνα που προκύπτει για τα σχολικά βιβλία της Μελέτης Περιβάλλοντος είναι σε γενικές γραμμές η ίδια με εκείνη των βιβλίων του γλωσσικού μαθήματος.
Αν εξαιρέσει κανείς το βιβλίο της Ιστορίας της Στ΄ τάξης που διδάχθηκε κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2007/2008, και για το οποίο η εμπειρία των δασκάλων δεν είναι τόσο θετική σε σύγκριση με τα βιβλία του ίδιου μαθήματος στις υπόλοιπες τάξεις, η εικόνα για τα σχολικά βιβλία του μαθήματος της Ιστορίας είναι σε γενικές γραμμές θετική.
Η εικόνα που έχουν οι εκπαιδευτικοί για τα νέα σχολικά βιβλία του μαθήματος της Φυσικής είναι σε γενικές γραμμές θετική και για τις δύο τάξεις και μοιάζει με την αντίστοιχη εικόνα που προκύπτει για τα εγχειρίδια του γλωσσικού μαθήματος.
Το ίδιο ισχύει και για τα σχολικά βιβλία του μαθήματος της Γεωγραφίας και στις δύο τάξεις, αν εξαιρέσει κανείς ορισμένους άξονες αποτίμησης, όπου εμφανίζονται σχετικά υψηλά ποσοστά εκπαιδευτικών που δεν είναι ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι με τις αρετές των βιβλίων. Η αποτίμηση, ωστόσο, της εμπειρίας ως προς τους περισσότερους άξονες είναι θετική.
Πώς κρίνονται τα βιβλία σε πέντε μαθήματα Τα βιβλία της Γλώσσας: Τα βιβλία για το γλωσσικό μάθημα θεωρούνται από τους εκπαιδευτικούς όλων των τάξεων πετυχημένα ή μάλλον πετυχημένα ως προς τη χρηστικότητα, την εικονογράφηση, τη διάταξη του περιεχομένου, τη γλώσσα, τη συμβατότητα των περιεχομένων με τα επιστημονικά δεδομένα, τη διάταξη της ενότητας που διδάσκεται κάθε φορά, τη μεθοδικότητα, το επίπεδο δυσκολίας των παραδειγμάτων, το επίπεδο δυσκολίας των ασκήσεων, την προσαρμογή της ύλης στα ενδιαφέροντα των μαθητών, τη διαθεματικότητα, τη διαχείριση της ετερότητας και τη ρεαλιστική προσέγγιση. Σε κανέναν από τους 12 αυτούς άξονες δεν είχαμε ποσοστό μεγαλύτερο του 10% των εκπαιδευτικών οι οποίοι ταξινομούν το βιβλίο ως προβληματικό, ενώ τα υψηλότερα ποσοστά εκείνων που ταξινομούν το βιβλίο ως «προβληματικό» ή «μάλλον προβληματικό» αφορά τη Γλώσσα της Ε’ τάξης. Τα βιβλία των Μαθηματικών: Ίδια με την προηγούμενη περίπτωση είναι η εικόνα αναφορικά με τους δύο πρώτους άξονες για τα νέα σχολικά βιβλία των Μαθηματικών. Όταν, όμως μετακινούμαστε στον τρίτο άξονα (διάταξη περιεχομένου), η εικόνα αλλάζει ριζικά. Τα ποσοστά των εκπαιδευτικών που ταξινομούν τα βιβλία για το μάθημα των Μαθηματικών σε όλες τις τάξεις, ιδιαίτερα όμως στη Β’ και την Ε’, αρνητικά είναι πολύ υψηλά. Η αρνητική αποτίμηση συνεχίζεται και στους υπόλοιπους άξονες, με εξαίρεση τους δύο τελευταίους (διαπολιτισμική διάσταση, ρεαλιστική προσέγγιση). Τα βιβλία της Ιστορίας: Αν εξαιρέσει κανείς το βιβλίο της Ιστορίας της Στ’ τάξης που διδάχθηκε κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2007/2008, και για το οποίο η εμπειρία των δασκάλων δεν είναι τόσο θετική σε σύγκριση με τα εγχειρίδια του ίδιου μαθήματος στις υπόλοιπες τάξεις, η εικόνα για τα εγχειρίδια του μαθήματος της Ιστορίας είναι σε γενικές γραμμές θετική. Τα βιβλία της Φυσικής: Η εικόνα που έχουν οι εκπαιδευτικοί για τα νέα σχολικά βιβλία στο μάθημα της Φυσικής είναι σε γενικές γραμμές θετική και για τις δύο τάξεις και μοιάζει με την αντίστοιχη εικόνα που υπάρχει για τα βιβλία του γλωσσικού μαθήματος. Τα βιβλία της Γεωγραφίας: Το ίδιο ισχύει και για τα βιβλία του μαθήματος της Γεωγραφίας και στις δύο τάξεις, αν εξαιρέσει κανείς ορισμένους άξονες αποτίμησης όπου εμφανίζονται σχετικά υψηλά ποσοστά εκπαιδευτικών που δεν είναι ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι με ορισμένα στοιχεία των βιβλίων. Η αποτίμηση, ωστόσο, της εμπειρίας ως προς τους περισσότερους άξονες είναι θετική.
Πηγή: ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ